Pasożyty i ich rola w chorobach zakaźnych

Pasożyty żyją na lub w organizmie żywiciela i mogą powodować różne choroby.

Pasożyty
Pasożyty to organizmy, które żyją całkowicie lub częściowo kosztem żywiciela. W krajach niemieckojęzycznych termin ten odnosi się przede wszystkim do zwierząt pasożytniczych, takich jak pierwotniaki (organizm jednokomórkowy), robaki (robaki pasożytnicze) i stawonogi (stawonogi).

Pasożyty te mogą wywoływać liczne choroby zakaźne, w tym malarię, śpiączkę afrykańską, leiszmaniozę, schistosomatozę, toksoplazmozę lub chorobę Chagasa.

Rozróżnia się:

• Pasożyty obligatoryjne: żyją trwale pasożytniczo.
• Pasożyty fakultatywne: żyją pasożytniczo tylko w określonych warunkach.
• Pasożyty stałe: pozostają stale przy żywicielu.
• Pasożyty tymczasowe: żyją tylko przez pewien czas na lub w żywicielu.

Pasożyty mogą żyć jako ektopasożyty na powierzchni ciała lub jako endopasożyty wewnątrz żywiciela. Niektóre z nich wymagają zmiany żywiciela, przy czym rozróżnia się żywiciel pośredni, żywiciel ostateczny i żywiciel transportowy.

W regionach tropikalnych i subtropikalnych pasożyty występują szczególnie często , sprzyja im ubóstwo i brak higieny.

Pierwotniaki
Pierwotniaki to jednokomórkowe eukarionty, które wykazują podobieństwa strukturalne do komórek zwierzęcych, np. poprzez organelle komórkowe, takie jak mitochondria lub wici. Ich DNA jest przechowywane w jądrze komórkowym, co odróżnia je od prokariotów.

Elastycznie dostosowują się do różnych warunków środowiskowych i rozmnażają się poprzez podział lub tworzenie gamet. Niektóre tworzą odporne cysty służące do przenoszenia, inne potrzebują żywiciela pośredniego, najczęściej owada.

Pierwotniaki dzielą się na:

• Flagellata (wiciowce) – np. Trichomonas vaginalis, Trypanosoma (śpiączka afrykańska)
• Rhizopoda (korzeniowce) – np. Entamoeba histolytica (amebowa biegunka)
• Sporozoa (zarodnikowce) – np. Plasmodium (malaria), Toxoplasma gondii
• Ciliata (rzęskowce) – np. Balantidium coli (balantidioza)

Robaki pasożytnicze (robaki)
Robaki pasożytnicze to wielokomórkowe pasożyty o złożonych układach narządów. Ich cykl życiowy obejmuje zazwyczaj żywicieli pośrednich, a rozmnażanie odbywa się głównie poza organizmem człowieka.

Objawy choroby zależą w dużym stopniu od ilości połkniętych robaków. Niewielka infekcja może pozostać niezauważona.

Wyróżnia się dwa główne gatunki:

• płazińce (gromada Plathelminthes)
• nicienie (gromada Nematoda)

Skorupiaki (stawononogi)
Wiele pasożytniczych skorupiaków żyje na stałe lub tymczasowo na żywicielu. Mają one duże znaczenie medyczne jako:

• szkodniki (np. powodujące swędzenie lub reakcje skórne)
• czynniki wywołujące choroby skóry
• wektory wirusów, bakterii, pierwotniaków i robaków pasożytniczych

Ważne przykłady:

• Kleszcze – np. przenoszenie kleszczowego zapalenia mózgu i boreliozy
• Roztocza – np. czynniki wywołujące świerzb
• komary – np. komar Anopheles jako przenosiciel malarii
• wszy i pchły – np. szkodniki i nosiciele chorób